Axit uric cao là gì? Những điều bạn cần biết để bảo vệ sức khỏe

Axit uric là một chất được tạo ra trong quá trình cơ thể phân hủy purin – hợp chất có sẵn trong tế bào và nhiều loại thực phẩm. Thông thường, axit uric sẽ được hòa tan trong máu, đi qua thận và đào thải ra ngoài qua nước tiểu.

Tuy nhiên, khi cơ thể tạo ra quá nhiều hoặc thận đào thải không hiệu quả, lượng axit uric trong máu sẽ tăng lên. Tình trạng này kéo dài có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh gout, sỏi thận và một số vấn đề sức khỏe khác.

Axit uric là gì?

Axit uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin.

Purin có nguồn gốc từ:

• Quá trình chuyển hóa tự nhiên của cơ thể.
• Một số loại thực phẩm.
• Đồ uống có cồn.

Ở người khỏe mạnh, cơ thể luôn duy trì sự cân bằng giữa quá trình tạo ra và đào thải axit uric.

Chỉ số axit uric bao nhiêu là cao?

Giá trị tham chiếu có thể khác nhau giữa các phòng xét nghiệm.

Thông thường:

Nếu kết quả vượt quá khoảng tham chiếu của phòng xét nghiệm, bác sĩ sẽ đánh giá thêm dựa trên triệu chứng và tiền sử bệnh.

Nguyên nhân làm tăng axit uric

Chế độ ăn nhiều purin

Một số thực phẩm chứa nhiều purin như:

• Nội tạng động vật.
• Thịt đỏ.
• Hải sản.
• Nước dùng đậm đặc.

Uống nhiều rượu bia

Rượu bia có thể:

• Làm tăng sản xuất axit uric.
• Giảm khả năng đào thải qua thận.

Béo phì

Thừa cân hoặc béo phì làm tăng nguy cơ rối loạn chuyển hóa, trong đó có tăng axit uric máu.

Bệnh thận

Khi chức năng thận suy giảm, khả năng đào thải axit uric cũng giảm theo.

Một số thuốc

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến nồng độ axit uric trong máu. Người bệnh nên trao đổi với bác sĩ nếu đang sử dụng thuốc lâu dài.

Yếu tố di truyền

Tiền sử gia đình có người mắc gout hoặc tăng axit uric cũng có thể làm tăng nguy cơ.

Axit uric cao có triệu chứng không?

Ở giai đoạn đầu, nhiều người không có triệu chứng rõ ràng.

Tình trạng thường được phát hiện tình cờ khi khám sức khỏe định kỳ.

Biến chứng khi axit uric tăng kéo dài

Bệnh gout

Đây là biến chứng phổ biến nhất.

Các triệu chứng thường gặp:

• Đau khớp dữ dội.
• Sưng.
• Nóng.
• Đỏ khớp.

Khớp ngón chân cái thường bị ảnh hưởng đầu tiên, nhưng các khớp khác cũng có thể bị tổn thương.

Sỏi thận

Tinh thể axit uric có thể kết tinh trong đường tiết niệu và hình thành sỏi.

Ảnh hưởng chức năng thận

Nếu không được kiểm soát, tình trạng tăng axit uric kéo dài có thể góp phần làm tổn thương thận ở một số trường hợp.

Những ai có nguy cơ cao?

Các nhóm nguy cơ gồm:

• Nam giới trung niên.
• Người béo phì.
• Người ít vận động.
• Người uống nhiều rượu bia.
• Người mắc bệnh thận mạn.
• Người có tiền sử gia đình mắc gout.

Cách kiểm soát axit uric hiệu quả

Điều chỉnh chế độ ăn

Nên ưu tiên:

• Rau xanh.
• Trái cây tươi.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Sữa và chế phẩm từ sữa ít béo.
• Các nguồn protein nạc.

Hạn chế thực phẩm giàu purin

Giảm tiêu thụ:

• Nội tạng động vật.
• Thịt đỏ với lượng lớn.
• Hải sản có hàm lượng purin cao.
• Nước hầm xương đậm đặc.

Không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn nếu không có chỉ định, nhưng cần điều chỉnh khẩu phần hợp lý theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Uống đủ nước

Uống đủ nước giúp hỗ trợ thận đào thải axit uric hiệu quả hơn.

Nhu cầu nước mỗi người khác nhau tùy theo tuổi, mức độ vận động và tình trạng sức khỏe.

Duy trì cân nặng hợp lý

Giảm cân nếu thừa cân có thể giúp cải thiện nồng độ axit uric và giảm nguy cơ gout.

Nên giảm cân từ từ, tránh các chế độ ăn quá khắt khe.

Hạn chế rượu bia và đồ uống có đường

Đặc biệt là:

• Bia.
• Nước ngọt có đường.
• Đồ uống chứa siro fructose.

Tập luyện thường xuyên

Hoạt động thể chất đều đặn giúp cải thiện chuyển hóa và kiểm soát cân nặng.

Người trưởng thành nên duy trì ít nhất 150 phút vận động mức trung bình mỗi tuần.

Có cần dùng thuốc không?

Không phải tất cả trường hợp tăng axit uric đều cần dùng thuốc.

Bác sĩ sẽ cân nhắc dựa trên:

• Mức axit uric.
• Tiền sử gout.
• Chức năng thận.
• Nguy cơ biến chứng.
• Các bệnh lý đi kèm.

Người bệnh không nên tự ý mua thuốc hạ axit uric để sử dụng.

Những hiểu lầm thường gặp

Axit uric cao đồng nghĩa với gout

Không đúng.

Nhiều người có axit uric cao nhưng không xuất hiện cơn gout.

Ngược lại, người từng mắc gout vẫn có thể có chỉ số axit uric bình thường ở một số thời điểm.

Chỉ cần kiêng thịt là đủ

Không đúng.

Việc kiểm soát axit uric cần kết hợp:

• Ăn uống hợp lý.
• Kiểm soát cân nặng.
• Uống đủ nước.
• Hạn chế rượu bia.
• Tuân thủ điều trị nếu có chỉ định.

Chỉ người lớn tuổi mới bị tăng axit uric

Không đúng.

Người trẻ có lối sống ít vận động, thừa cân hoặc chế độ ăn không hợp lý cũng có thể gặp tình trạng này.

Câu hỏi thường gặp

Axit uric cao có chữa khỏi hoàn toàn không?

Tăng axit uric có thể được kiểm soát tốt nếu kết hợp thay đổi lối sống và điều trị theo chỉ định khi cần.

Có nên kiêng hoàn toàn hải sản?

Không nhất thiết. Việc điều chỉnh khẩu phần phụ thuộc vào tình trạng bệnh và tư vấn của bác sĩ.

Uống nhiều nước có làm giảm axit uric không?

Uống đủ nước giúp hỗ trợ đào thải axit uric nhưng không thể thay thế điều trị khi có chỉ định.

Bao lâu nên kiểm tra axit uric?

Tần suất xét nghiệm phụ thuộc vào nguy cơ và tình trạng sức khỏe. Người có tiền sử gout hoặc tăng axit uric nên tái khám theo lịch hẹn của bác sĩ.

Kết luận

Axit uric cao là tình trạng khá phổ biến và có thể tiến triển âm thầm trong thời gian dài. Việc phát hiện sớm thông qua khám sức khỏe định kỳ, kết hợp chế độ ăn uống khoa học, duy trì cân nặng hợp lý và lối sống lành mạnh sẽ giúp giảm nguy cơ mắc gout cũng như các biến chứng liên quan.

Nếu kết quả xét nghiệm cho thấy axit uric tăng hoặc bạn có các triệu chứng nghi ngờ gout, hãy đến cơ sở y tế để được tư vấn và điều trị phù hợp.