Gan là cơ quan nội tạng lớn nhất và đảm nhiệm hơn 500 chức năng sống còn của cơ thể, đặc biệt là chức năng thải độc. Khi gan bị tổn thương, một trong những dấu hiệu cảnh báo đầu tiên và phổ biến nhất là tình trạng tăng men gan. Vậy tăng men gan là gì, nó có nguy hiểm không và làm thế nào để đưa chỉ số này về mức an toàn?

1. Khái niệm: Tăng men gan là gì?

Men gan là các enzyme xúc tác do tế bào gan tiết ra, bao gồm 4 loại phổ biến nhất là AST, ALT, GGT và ALP. Ở trạng thái bình thường, các enzyme này nằm bên trong tế bào gan và tham gia vào quá trình chuyển hóa chất.

Tăng men gan (hay men gan cao) là tình trạng các tế bào gan đang bị phá hủy hoặc tổn thương hàng loạt. Khi màng tế bào gan bị vỡ, lượng enzyme này sẽ giải phóng và tràn vào máu, khiến nồng độ men gan trong máu tăng vọt so với mức giới hạn bình thường. Chỉ số men gan càng cao chứng tỏ mức độ tổn thương của gan càng nghiêm trọng.

2. Nguyên nhân dẫn đến chỉ số men gan cao

Có rất nhiều "thủ phạm" âm thầm phá hủy tế bào gan và làm tăng chỉ số men gan, trong đó phổ biến nhất phải kể đến:

• Lạm dụng rượu bia: Đây là nguyên nhân hàng đầu. Độc tố từ cồn khiến gan phải hoạt động quá tải để đào thải, lâu ngày làm tế bào gan bị hoại tử.

• Viêm gan do virus: Các loại virus viêm gan B, C, A tấn công trực tiếp vào tế bào gan, gây viêm nhiễm và làm tăng men gan đột biến.

• Gan nhiễm mỡ: Tình trạng mỡ tích tụ trong gan nhiều hơn 5% trọng lượng gan (do béo phì, tiểu đường, mỡ máu) sẽ gây viêm và phá hủy tế bào gan.

• Tác dụng phụ của thuốc: Việc tự ý sử dụng hoặc lạm dụng các loại thuốc Tây (đặc biệt là thuốc giảm đau Paracetamol, thuốc kháng sinh, thuốc hạ mỡ máu) có thể gây độc cho gan.

• Chế độ ăn uống kém khoa học: Tiêu thụ nhiều thực phẩm bẩn, tẩm ướp hóa chất độc hại, đồ ăn nhanh nhiều dầu mỡ.

3. Các dấu hiệu cảnh báo tăng men gan

Ở giai đoạn đầu, tăng men gan thường tiến triển rất âm thầm và không có biểu hiện rõ rệt. Tuy nhiên, khi tình trạng tổn thương trở nên nặng hơn, cơ thể sẽ phát ra các tín hiệu cảnh báo như:

• Vàng da, vàng mắt: Đây là dấu hiệu đặc trưng nhất do bilirubin không được gan đào thải mà tích tụ lại trong máu.

• Mẩn ngứa, nổi mề đay: Độc tố không được đào thải qua gan sẽ bài tiết qua da, gây ngứa ngáy khó chịu, đặc biệt là về đêm.

• Đau tức hạ sườn phải: Người bệnh thường có cảm giác đau âm ỉ hoặc hơi nhói ở vùng bụng trên bên phải (vị trí của gan).

• Rối loạn tiêu hóa: Chán ăn, buồn nôn, đầy bụng, khó tiêu do gan giảm khả năng tiết mật để tiêu hóa chất béo.

• Cơ thể mệt mỏi, suy nhược: Do chức năng chuyển hóa năng lượng của gan bị suy giảm.

4. Cách hạ men gan và phòng ngừa hiệu quả

Để hạ men gan, nguyên tắc quan trọng nhất là loại bỏ nguyên nhân gây bệnh và bảo vệ phần tế bào gan chưa bị tổn thương:

• Ngừng ngay rượu bia và chất kích thích: Đây là điều kiện bắt buộc để gan có cơ hội phục hồi.

• Điều chỉnh chế độ dinh dưỡng: Ăn nhiều rau xanh có màu đậm (súp lơ, rau bina), trái cây giàu vitamin C (cam, bưởi) và thực phẩm chứa chất chống oxy hóa (trà xanh, tỏi, nghệ). Hạn chế tối đa đồ chiên rán, mỡ động vật.

• Uống đủ nước: Nước giúp đẩy nhanh quá trình thanh lọc và đào thải độc tố ra khỏi gan.

• Không tự ý dùng thuốc: Chỉ sử dụng thuốc Tây khi có chỉ định của bác sĩ.

• Sử dụng thảo dược/TPCN hỗ trợ gan: Các hoạt chất thiên nhiên như Silymarin (chiết xuất từ cây Kế sữa), Cà gai leo, Mật nhân... đã được khoa học chứng minh có khả năng bảo vệ màng tế bào gan, giải độc và hỗ trợ hạ men gan hiệu quả.

5. Tăng men gan khi nào cần đi khám bác sĩ?

Tăng men gan không phải là một bệnh lý mà là một hội chứng cảnh báo bệnh lý về gan. Do đó, bạn không nên chủ quan tự điều trị tại nhà nếu xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng. Hãy đến ngay các cơ sở y tế để được xét nghiệm máu và siêu âm gan nếu gặp các tình trạng:

• Chỉ số men gan tăng cao gấp 2 lần mức bình thường trở lên (phát hiện qua xét nghiệm định kỳ).

• Vàng da, vàng mắt ngày càng rõ rệt.

• Nước tiểu có màu vàng sậm như nước chè đặc, phân bạc màu.

• Đau hạ sườn phải dữ dội.

• Bụng phình to (cổ trướng), sưng phù tay chân.